ضایعات اسکلتی- عضلانی یکی از مشکلاتی هستند که موجب افت جسمی دندانپزشکان می شود و دیر یا زود و کمابیش در بسیاری از همکاران بروز می کند. به همین جهت انجمن دندانپزشکی ایران با همکاری دکتر محسن امیری اقدام به برگزاری کارگاه های آموزشی جهت پیشگیری از ضایعات اسکلتی- عضلانی در دندانپزشکان کرده است این کلاس ها یک پنج شنبه در هر ماه از ساعت 3 تا 5 بعد از ظهر در محل انجمن برگزار می شود که زمان آن درهر ماه اعلام می شود. ثبت نام در این کلاس ها رایگان است. درباره اهمیت و نحوه پیشگیری از مشکلات اسکلتی-عضلانی با دکتر محسن امیری گفتگویی کرده ایم که از نظر تان می گذرد:
بسیاری از دندانپزشکان در سنین مختلف مبتلا ناراحتی های اسکلتی عضلانی می شوند. دلیل این مسئله چیست و به چه عواملی بستگی دارد؟
دکتر امیری: حوزه نگاه من به این مساله کلی تر است که طبعا مشکلات دندانپزشکان محترم و مشکلات آنان نیز در این حوزه قرار می گیرد. عمده ترین دلیل این مسئله قرار گرفتن در پوزیشن های ثابت است که هر چه زمان آن بیشتر، محدوده کار کوچکتر و مستلزم دقت بیشتر باشد سبب مشکلات بیشتر می شود مثلاً یک ساعت ساز مدت ها در موقعیت ثابت مشغول کار می شود همین طور یک مکانیک هم در حین کار مدت های مدیدی در موقعیت و پوزیشن ثابت قرار می گیرد اما دست های او تحرک بیشتری دارند و نیز به علت آن که محدوده عمل و موقعیت مکانیک وسیع تر از ساعت ساز است امکان ابتلا ساعت سازان به مشکلات اسکلتی-عضلانی بیشتر است. در بین دندانپزشکان و جراحان چون امکان جابجایی موضوع کار (بیمار) کمتر و معمولاَ محدوده عمل نیز کوچکتر و مستلزم وقت بسیار است و مدت کارکردن و ماندن در وضعیت ثابت نیز نسبتاً زیاد است یعنی دندانپزشک یا جراح ممکن است دست و گردن و کمر خود را مدت ها در موقعیتی ثابت نگهدارد پس امکان ابتلا بیشتر است.
این وضعیت وابتلائات آن برای همه افراد یکسان است؟
وضعیت بدنی هر فرد مختص به خود اوست. این وضعیت حتی در دوقلوها هم تفاوت دارد. عوامل متعددی در شکل دادن اختصاصات فردی دخالت دارند که از جمله آن ها محیط زیست، شیوه تغذیه فردی، سن ، جنسیت(خانم ها بیشتر مبتلا می شوند) عادت به ورزش کردن و ... در این امر دخالت دارند و افراد مختلف با وضعیت کاری مشابه با میزان متفاوتی از درگیری و ابتلا مواجه هستند.
با توجه به اهمیت پیشگیری به نظر شما شاغلان رشته های مختلف بایستی ورزش های متفاوتی را انجام دهند و یا ویژگی های ورزش برای مشاغل مختلف باید متفاوت باشد؟
در استفاده از جنبه های عمومی ورزش بایستی توجه داشت که هر شغلی ارگونومی مختص به خود دارد که باید آموزش داده شود.در اینجا لازمست ابتدا به مفهوم ارگونومی اشاره کنم. ارگونومی در هر کاری معنایش اتخاذ وضعیت ویژه برای انجام آن کار معین است بطوری موجب جلوگیری از ایجاد درگیری و ابتلاء اسکلتی –عضلانی شود یا احتمال آن رابه کمترین میزان ممکن کاهش دهد. لازمست به ذکراست که ارگونومی هر عمل و یا کاری ممکن است ویژه و مخصوص بخود باشد.
بی توجهی به ابتلائات اسکلتی- عضلاتی چه عواقبی در پی دارد؟
با توجه به این که درگیری و مشکل در کدام قسمت از بدن اتفاق بیفتد با نتایج و عوارض متفاوتی روبرو هستیم. ابتلائات مربوط به اندام های فوقانی و تحتانی به میزان زیادی با استراحت و کاهش میزان فعالیت رفع می شوند. اما مشکلات و درگیری های ستون فقرات یعنی از نشیمنگاه تا ناحیه پس گردن وضع ویژه خود را دارند یعنی درگیری این قسمت از بدن با استراحت و کاهش ساعات کار رو به بهبود نمی رود. بلکه این مشکل روند پیشرونده ای دارد که معمولاً با ضعف عضلات، درد و در روند پیشرفت خود منجر به درجاتی از معلولیت می شود.
منظور از معلولیت چیست؟
از نظر علمی معلولیت شامل همه کسانی است که تمام یا بخشی از توانایی خود را در اثر ضایعات و یا عارضه های مختلف از جمله ابتلائات اسکلتی عضلانی از دست می دهند. مثلاً اگر کسی توان 8 ساعت کار داشته باشد اما به دلیل مشکلات اسکلتی – عضلانی فقط توان 6 ساعت کار داشته باشد به ناچار یک چهارم از توان خود را از دست داده و به همان میزان دچار معلولیت شده است.
با توجه به حاد شدن درگیری و ابتلائات ستون فقرات معمولا بیماربین متخصص ارتوپدی و متخصص مغز و اعصاب و ... سرگردان می شود. به نظر شما این بیماران بایستی برای درمان خود به چه کسانی مراجعه کنند؟
به نظر من این بیماران بایستی به متخصصانی مراجعه کنند که در زمینه اسکلتی- عضلانی تخصص دارند این متخصصان در دنیا حدود 15 سال است که شاخص شده اند و در این زمینه خاص آموزش دیده اند و معمولا در بین متخصصان فیزیوتراپی هستند. البته کایروپراتیک ها و دیگرانی هم هستند که می توانند در این زمینه تخصص داشته باشند.
در روند گسترش بیماری های عضلانی- اسکلتی و در دراز مدت آیا امکان بروز ضایعات پاتولژیک به صورت تغییر در ماهیت بافت ها (عضلانی، استخوانی، پیوندی) وجود دارد؟
بر اساس تحقیقات انجام شده درروندی طولانی تغییرات بافتی انجام می شود که به آن Imparement (خرابی بافت) می گویند و در همین مرحله است که درد آغاز می شود. یعنی درست مثل مشکلات دندانی، درد وقتی آغاز می شود که مشکلات تا حد زیادی پیشرفت کرده است و بافت دچار تغییرات ساختاری(structural) می شود و ریزبافت عضله تغییر می کند و بعد از مدتی آن عضله همان عضله قبلی نیست و آمادگی انجام فونکسیون معمول خود نیست در این حال باید عضله را در وضعیت جدیدی تعریف کرده و برای آن موقعیت بازسازی کنیم.
ممکن است به مرحله ای برسیم که دیگر امکان بازسازی بافت وجود نداشته باشد؟
واقعیت این است که عضله دچار تغییرات شیمیایی ساختاری عضله می شود و چیزهایی مثل سارکومرها در فیبرهای عضلانی از نظر بیوشیمیایی و شکل چیدمان تغییر می کند. بنابراین با توجه به علل زمینه ای در بعضی افراد کمابیش امکان بازسازی وجود دارد ولی در بعضی افراد به طور قطع امکان بازسازی بافت وجود ندارد.
به نظر شما دندانپزشکان به علت ویژگی شغلی و پوزیشنال برای پیشگیری از درگیری های عضلانی اسکلتی چه کارهایی باید انجام دهند؟
همانطور که گفتم بیماری های اسکلتی- عضلانی مانند اغلب بیماری های دهان ودندان در مراحل حاد با درد همراه می شود. بنابراین کسانی مثل دندانپزشکان که مشاغل ویژه ای دارند و مسائل پوزیشنال می تواند سبب مشکلات بعدی برایشان شود بهتر است هر 6 ماه یکبار وضعیت خود را از نظر اسکلتی عضلانی بررسی کنند. ورزش کردن، انجام تمرینات ویژه مناسب و رعایت ارگونومی کار می تواند از مشکلات بعدی جلوگیری کند.
ورزش می تواند مشکلات را برطرف کند؟
به هیچ وجه، اول باید مشکلات را از بین برد و بعد به ورزش دلخواه پرداخت. گاهی ورزش در حین بیماری می تواند موجب وخامت بیماری شود. |